सोमपूर महाविहार, बांगलादेश
भारताच्या शेजारील देशात, प्राचीन काळातील सर्वात मोठा बौद्ध मठ आहे, त्याबद्दल जाणून घेऊया.

प्राचीन काळी, राजवाडे, किल्ले, मंदिरे आणि बौद्ध मठ केवळ भारतातच नव्हे तर जगातील अनेक देशांमध्ये बांधले गेले होते, जे आजही जगभरात प्रसिद्ध आहेत.  पाचव्या शतकात आणि सहाव्या शतकात भारताच्या शेजारच्या राज्यांमध्ये-भूतान, चीन, पाकिस्तान, अफगाणिस्तान आणि बांगलादेशमध्ये असे काही मठ बांधले गेले, जे आजच्या काळात भारतासाठी तसेच जगासाठी वारशापेक्षा कमी नाहीत.

बांगलादेशातील सोमपूर महाविहार हा प्राचीन भारतातील सर्वात महत्त्वाचा मठ आहे.  हा प्राचीन मठ विद्यापीठ म्हणूनही ओळखला जातो.  आज या लेखात आम्ही तुम्हाला या प्राचीन मठाबद्दल काही रंजक माहिती देणार आहोत, तर जाणून घेऊया.


ईतिहास
हा मठ केव्हा बांधला गेला याबाबत कोणतीही प्रमाणित तारीख नाही परंतु, अनेक तज्ञांचा असा विश्वास आहे की आठव्या शतकात बंगालवर भारतासह पाल राजघराण्याचे राज्य होते आणि त्यांनीच या मठाचे म्हणजेच विद्यापीठाचे बांधकाम केले. 
तुमच्या माहितीसाठी - पाल राजघराण्याचे बहुतेक शासक बौद्ध धर्माचे अनुयायी होते आणि त्यांनी देशात तसेच परदेशात अनेक मठ आणि विद्यापीठे बांधली होती.  त्याच्या कारकिर्दीत नालंदा, विक्रमशिला आणि सोमपूर विद्यापीठे बांधली गेली असे म्हटले जाते.
विक्रमशिला आणि सोमपूर विद्यापीठ यांच्यातील संबंध

सोमपूर विद्यापीठ बिहारमधील नालंदा आणि विक्रमशिला विद्यापीठासारखे आहे.  विद्वानांच्या मते हे सर्व महाविहार आसपासच्या परिसरात एकमेकांशी जोडलेले होते.  त्यांच्या मते, प्राचीन काळी बौद्ध धर्माचे लोक अभ्यासासाठी किंवा फिरण्यासाठी एका विद्यापीठातून दुसऱ्या विद्यापीठात जात असत. असे मानले जाते की अनेक शिलालेखांमध्ये असे दिसून आले आहे की लोक बिहार, बंगाल आणि बांगलादेशमार्गे एकमेकांच्या मठांमध्ये जात असत.  
तुमच्या माहितीसाठी - सोमपूर महाविहार बांगलादेशच्या नौगाव जिल्ह्यातील पहारपूर गावात आहे.

जैन मठाशी देखील संबंधित
असे मानले जाते की या ठिकाणी गुप्त काळात जैन मठ देखील असायचा.  प्राचीन काळी, असे अनेक पुरावे असल्याचा दावा केला जात होता, ज्याबद्दल असे म्हटले जात होते की जैन धर्माचे लोकही येथे राहत होते.  त्याचवेळी काही तज्ञांचे मत आहे की जैन मठ कालांतराने नष्ट झाला असावा आणि आठव्या शतकात या मठावर सोमपूर महाविहार बांधला गेला.  या ठिकाणी अनेक तांब्याच्या पट्ट्याही सापडल्या आहेत, त्यानुसार असे म्हटले जाते की ही जागा गुप्त काळातील आहे.  सोमपूर महाविहार हे प्राचीन काळी महायान बौद्ध धर्माचे प्रमुख केंद्र होते.  एका अंदाजानुसार, सुमारे 600-800 बौद्ध भिक्खू या महाविहारात राहत असत.



प्रथम शोध कोणी लावला?

19 व्या शतकात हे ठिकाण पहिल्यांदा एका ब्रिटिश अधिकाऱ्याने शोधले. साधारण 1879 मध्ये ते येथे एका दौऱ्यावर आले होते. तसेच पुरातत्वशास्त्रज्ञ के.एन.  दीक्षित यांनी व्यापक कार्य केले होते. सुमारे 1938 मध्ये, दीक्षित अंतर्गत उत्खनन केले गेले. तज्ञांचा असा विश्वास आहे की सोमपूर महाविहारची रचना बर्मा आणि कंबोडियाच्या मंदिराच्या आर्किटेक्चरशी अगदी साम्य आहे. बौद्ध धर्माव्यतिरिक्त, शिव, विष्णू, ब्रह्मा, गणेश आणि सूर्य या देवतांच्या प्रतिमा देखील येथे सापडल्या आहेत.  
तुमच्या माहितीसाठी - सोमपूर महाविहारचा देखील युनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीत समावेश आहे.

जर तुम्हाला हा लेख आवडला असेल तर तो नक्की शेअर करा आणि इतर तत्सम लेख वाचण्यासाठी कनेक्ट रहा.
जय भीम.